DİKKAT EKSİKLİĞİ ve HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
Çocuk Gelişimi Çocuk Psikolojisi Tüm Yazılar

DİKKAT EKSİKLİĞİ ve HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir?

Günümüzde adını sıklıkla duyduğumuz Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) nörogelişimsel bir rahatsızlıktır. Temel özellikleri dikkatini yönetmede, odaklanmada, dürtülerini kontrol etmede zorluk yaşamak ve aşırı hareketli olmaktır. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun ilk belirtileri genellikle erken çocukluk döneminde görülmeye başlar. Ancak tam olarak tanılanması ortalama 7-8 yaşlarını bulur. DEHB akademik başarıyı, sosyal ilişkileri, okul yaşantısını ve aile ilişkilerini etkiler. Ayrıca DEHB olan çocuklar yaşayabilecekleri uyum problemleri sebebiyle duygusal problemler yaşamaya da yatkın olabilirler.

DSM 5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) kriterlerine göre baskın özellikleri göz önünde tutularak üç çeşit DEHB tanımlanmıştır:
1) Dikkat Eksikliğinin Baskın Olduğu Tür
2) Hiperaktivitenin Baskın Olduğu Tür
3) Birleşik Tür (Hem dikkat eksikliği, hem hiperaktivitenin beraber baskın olduğu tür)

Dikkat Eksikliğinin Baskın Olduğu DEHB belirtileri:

1) Çevrelerinde olan bitenlere dikkatlerini vermekte zorlanırlar. Örneğin derste öğretmenin anlattıklarını dinlemekte problem yaşayabilirler.
2) Verilen bir görevi başından sonuna kadar tamamlamada zorlanırlar, dikkatleri kolayca dağılır.
3) Verilen yönergeleri dinlemede ve uygulamada zorlanırlar.
4) Dikkatsizlik yüzünden sık sık hatalar yaparlar ve sanki uydurarak yapmış gibi göründüğü için sıklıkla eleştirilirler.
5) Zihinsel çaba gerektiren çalışmalardan, görevlerden kaçınırlar.
6) Düzenli olmakta zorlanırlar
7) Eşyalarını sık sık kaybederler
8) Kendisiyle konuşulduğunda dinlemiyormuş gibi görünebilirler. Dalgın halleri sebebiyle genellikle ‘hayal dünyasında olmakla’ suçlanırlar.

Hiperaktivitenin Baskın Olduğu DEHB belirtileri:

1) Sürekli hareket halindedirler.
2) Oturması gerekli olan durumlarda bile oturmakta zorlanır, sık sık ayağa kalkarlar.
3) Oturduğu zaman bile elleri, kolları sürekli hareket halindedir; ayaklarını oynatır, sağa-sola dönerler.
4) Koşmayı, tırmanmayı olmayı severler.
5) Sıra beklemekte, konuşmada sıranın kendisine gelmesini beklemekte zorlanırlar.
6) Başka insanlar konuşurken konuşmaya bir anda dalabilirler; oynanan bir oyuna bir anda dalıp oyunu bozabilirler.
7) Sorulan bir soruya soru tamamlanmadan cevap verebilir, başkalarının cümlelerini tamamlarlar.
8) Sonuçlarını düşünmeden ani kararlar alabilirler. Bu bazen kendilerine ya da diğer insanlara zarar verebilir.
9) Verilen bir görevi hızlı bir şekilde tamamlamaya çalışırken pek çok hata yapabilirler. Çünkü görevi yavaş ve sistemli olarak yapmak onlar için çok zordur.

Birleşik DEHB Tür:

Birleşik Türde, yukarıdaki her iki gruptaki belirtiler bir arada görülebilir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu belirtileri yaşla beraber değişiklikler gösterebilir. Örneğin 7 yaşındaki Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivitesi olan çocuk sınıfta yerinde oturup hiç ders dinleyemezken, lise çağındaki DEHB olan çocuk daha uzun süre derste oturabilir. Ancak doğru bir şekilde tedavi uygulanmamış ise derste yerinde dursa bile dersi dinlemekte problem yaşamaya devam edebilir. DEHB aynı zamanda cinsiyete göre de farklılık gösterebilir. Erkek çocukları genellikle daha hareketlidir. Kız çocukları ise aşırı derecede konuşkan olabilirler.

DEHB’nin Sebebi Nedir?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun sebebi henüz tam olarak bilinmese de, araştırmalar bozukluğun oluşumunda biyolojik (nörolojik) ve genetik faktörlerin etkileri olduğunu göstermektedir. DEHB’li çocukların beyinlerinin ön kısmında ve limbik sistemde bir takım farklılıklar olduğu bulunmuştur. Beynin bu bölgeleri konsantrasyon, planlama, davranışları, dürtüleri kontrol etme, hafıza, motivasyon konularında önemli rol oynayan bölgelerdir.

Gebelikte ilaç ya da alkol gibi toksinlere maruz kalma, enfeksiyonlar, zor doğum, düşük doğum ağırlığı ve beyin travması gibi faktörlerin de Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunda etkili olabileceği düşünülmektedir. Şuana kadar yapılan araştırmalar (aile çalışmaları, ikizlerle yapılan çalışmalar), en önemli sebebin genler olduğunu, kalıtsal olma özelliğinin baskın olduğunu gösterse de, bundan anne ya da babasında DEHB olan çocuklarda kesin olarak Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite görülür anlamı çıkarılmamalıdır.

Ayrıca fazla şekerli gıda tüketmek, fazla televizyon izlemek, video oyunu oynamak, ilgisiz, tutarsız ebeveynlik gibi çevresel faktörler ve aile tutumları DEHB oluşumuna neden olmaz. Ama DEHB bulgularının artmasında ya da azalmasında ve davranış problemlerinin ortaya çıkmasında etkili olur.

Nasıl Teşhis Edilir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu teşhis edebilmek için kan testi gibi tek ve belirli bir test yoktur. Teşhis için genel bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. Değerlendirme için uzman, aile ve okul gibi çeşitli kaynaklardan bilgiler edinir ve bunları bir araya getirir. Çocuğun zihinsel işlevleri, hafıza kapasitesi, dikkat süresi, odaklanma becerileri hakkında testler uygulanır. Belirtilerin başka bir sebepten kaynaklanıp kaynaklanmadığı kontrol edilir. DEHB belirtilerini göstermeye sebep olabilecek diğer olası durumlar (öğrenme bozukluğu, uyku bozukluğu gibi) araştırılır. Teşhisin doğru bir şekilde konulabilmesi için ayrıntılı bir değerlendirme gerekli olabilir.
Aynı zamanda tedavinin etkili olabilmesi için Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite’ye eşlik edebilecek kaygı bozukluğu, depresyon gibi olası durumlar da araştırılmalıdır.

Tedavi Seçenekleri

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu doğru şekilde tanılanır ve müdahale edilir ise kontrol altına alınabilir ve tedavi edilebilir bir rahatsızlıktır.
İnsanlar genellikle DEHB tedavisinin sadece ilaç tedavisi olduğunu düşünür. Ancak tedavi süreci, ilaç tedavisinden çok daha fazlasını içerir. Okul düzenlemeleri, aile terapisi, bilişsel terapi, davranış terapisi, sosyal beceri çalışmaları, eğitim desteği gibi ihtiyaç hissedilebilecek pek çok alanı kapsayabilir.
Bazı durumlarda ilaç kullanımı tedavinin bir parçası olabilir. Ancak doğru ilacı ve doz bulabilmek gerçekten çok büyük önem taşır.
Farklı yaş dönemlerinde yeni durumlar ortaya çıkabileceği için, farklı dönemlerde farklı tedavi seçenekleri uygun olabilir.

Yetişkinler ve DEHB

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, çocuklar büyüdükçe kendiliğinden bitecek bir durum olarak görülebilir. Ancak biliyoruz ki belirtiler yaşla beraber değişiklik gösterse de doğru şekilde tedavi edilmez ise DEHB hayat boyu sürebilir. Hatta hiç tedavi edilmediği durumlarda, belirtilerin daha da ağırlaştığı görülebilmektedir.

Kaynaklar:

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC.
Treuer T, Gau SS, Mendez L, et al. A Systematic Review of Combination Therapy with Stimulants and Atomoxetine for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, including Patient Characteristics, Treatment Strategies, Effectiveness, and Tolerability. Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology. 2013; 23:179-193.

You Might Also Like

ERGENLİK DÖNEMİNDE SOSYAL MEDYANIN KULLANIMI

Tuvalet Eğitimi

Çocukluk Döneminde Tikler

Bebeğinizin İlk Yaşında Onun Gelişimini Desteklemek İçin Neler Yapabilirsiniz?

Bebeğinizin İlk Yaşı için Oyuncak Rehberi  

ÇOCUĞUNUZUN DİL GELİŞİMİNİ NASIL DESTEKLERSİNİZ?

Televizyonun Çocuklar Üzerinde Etkileri

ÇOCUKLAR DUDAKTAN ÖPÜLÜR MÜ?

Çocuklarda Öfkeli Davranışlar

OKULA DÖNÜŞ: DAHA GÜZEL BİR BAŞLANGIÇ İÇİN İPUÇLARI

Bebeğinizin İlk Yaşındaki Gelişimi

Özel Dersler, Kurslar, Aktiviteler: Teşvik mi Ediyoruz, Yoksa Zorluyor Muyuz?

Kardeşler Neden Kavga Eder?

Çocuklarla Corona Virüs Hakkında Konuşurken Nelere Dikkat Etmelisiniz?

AĞLAYAN BEBEK NASIL SAKİNLEŞTİRİLİR?

ÇOCUKLAR NEDEN UYUMAK İSTEMEZ?

Yaşasın Tatil! Şimdi Oyun Zamanı

BEBEKLERE UYKU ALIŞKANLIĞI NASIL KAZANDIRILIR?

ÇOCUKLARDA UTANGAÇLIK

Okula Başlayan Çocuk Psikolojisi

İNDİGO ÇOCUKLAR GERÇEKTEN VAR MI?

Çocuğunuza Cep Telefonu Almadan Önce Kendinize Sormanız Gereken 4 Soru

ÇOCUKLARDA KAYGI BOZUKLUKLARI

Erken Çocukluk Dönemi Neden Çok Önemlidir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Konusunda Doğru Bilinen Yanlışlar

Çocukların Potansiyel Yetenekleri Nasıl Keşfedilir?

MUTLU ÇOCUKLAR YETİŞTİRMEK İÇİN 10 İPUCU

Çocukların İnatçı Davranışları ile Nasıl Baş Edersiniz?

Bebeklerin Dil Gelişimini Nasıl Destekleyebilirsiniz?

Çocuğunuzun Sizi Gerçekten Dinlemesini Nasıl Sağlarsınız?

DİL BECERİLERİNİ DESTEKLEYEN OYUNCAK ÖNERİLERİ

ÇOCUKLAR EV İŞLERİNE YARDIM ETMELİ Mİ?

Ne Zaman Çocuğunuz için Psikolojik Destek Gereklidir?

Çocuklar için Doğru Oyuncak Seçimleri

ÇOCUKLAR NEDEN YALAN SÖYLER?

Boşanma Çocuklara Nasıl Anlatılmalı?

DEHB ile Başa Çıkmak için Ailelere 6 Öneri

ÇOCUKLARINIZI KARŞILAŞTIRMA YAPMADAN BÜYÜTÜN

Ödül ve Ceza? Çocuklara Doğru Davranışlar Kazandırmak için 21 Öneri

Daha Mutlu ve Sağlıklı Bir Aile Ortamı için 5 Öneri

Dikkat Becerilerini Destekleyici Oyunlar

Bebeklikten Ergenliğe Sosyal ve Duygusal Gelişim

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir