DİKKAT EKSİKLİĞİ ve HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU
Çocuk Gelişimi Çocuk Psikolojisi Tüm Yazılar

DİKKAT EKSİKLİĞİ ve HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir?

Günümüzde adını sıklıkla duyduğumuz Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) nörogelişimsel bir rahatsızlıktır. Temel özellikleri dikkatini yönetmede, odaklanmada, dürtülerini kontrol etmede zorluk yaşamak ve aşırı hareketli olmaktır. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun ilk belirtileri genellikle erken çocukluk döneminde görülmeye başlar. Ancak tam olarak tanılanması ortalama 7-8 yaşlarını bulur. DEHB akademik başarıyı, sosyal ilişkileri, okul yaşantısını ve aile ilişkilerini etkiler. Ayrıca DEHB olan çocuklar yaşayabilecekleri uyum problemleri sebebiyle duygusal problemler yaşamaya da yatkın olabilirler.

DSM 5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) kriterlerine göre baskın özellikleri göz önünde tutularak üç çeşit DEHB tanımlanmıştır:
1) Dikkat Eksikliğinin Baskın Olduğu Tür
2) Hiperaktivitenin Baskın Olduğu Tür
3) Birleşik Tür (Hem dikkat eksikliği, hem hiperaktivitenin beraber baskın olduğu tür)

Dikkat Eksikliğinin Baskın Olduğu DEHB belirtileri:

1) Çevrelerinde olan bitenlere dikkatlerini vermekte zorlanırlar. Örneğin derste öğretmenin anlattıklarını dinlemekte problem yaşayabilirler.
2) Verilen bir görevi başından sonuna kadar tamamlamada zorlanırlar, dikkatleri kolayca dağılır.
3) Verilen yönergeleri dinlemede ve uygulamada zorlanırlar.
4) Dikkatsizlik yüzünden sık sık hatalar yaparlar ve sanki uydurarak yapmış gibi göründüğü için sıklıkla eleştirilirler.
5) Zihinsel çaba gerektiren çalışmalardan, görevlerden kaçınırlar.
6) Düzenli olmakta zorlanırlar
7) Eşyalarını sık sık kaybederler
8) Kendisiyle konuşulduğunda dinlemiyormuş gibi görünebilirler. Dalgın halleri sebebiyle genellikle ‘hayal dünyasında olmakla’ suçlanırlar.

Hiperaktivitenin Baskın Olduğu DEHB belirtileri:

1) Sürekli hareket halindedirler.
2) Oturması gerekli olan durumlarda bile oturmakta zorlanır, sık sık ayağa kalkarlar.
3) Oturduğu zaman bile elleri, kolları sürekli hareket halindedir; ayaklarını oynatır, sağa-sola dönerler.
4) Koşmayı, tırmanmayı olmayı severler.
5) Sıra beklemekte, konuşmada sıranın kendisine gelmesini beklemekte zorlanırlar.
6) Başka insanlar konuşurken konuşmaya bir anda dalabilirler; oynanan bir oyuna bir anda dalıp oyunu bozabilirler.
7) Sorulan bir soruya soru tamamlanmadan cevap verebilir, başkalarının cümlelerini tamamlarlar.
8) Sonuçlarını düşünmeden ani kararlar alabilirler. Bu bazen kendilerine ya da diğer insanlara zarar verebilir.
9) Verilen bir görevi hızlı bir şekilde tamamlamaya çalışırken pek çok hata yapabilirler. Çünkü görevi yavaş ve sistemli olarak yapmak onlar için çok zordur.

Birleşik DEHB Tür:

Birleşik Türde, yukarıdaki her iki gruptaki belirtiler bir arada görülebilir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu belirtileri yaşla beraber değişiklikler gösterebilir. Örneğin 7 yaşındaki Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivitesi olan çocuk sınıfta yerinde oturup hiç ders dinleyemezken, lise çağındaki DEHB olan çocuk daha uzun süre derste oturabilir. Ancak doğru bir şekilde tedavi uygulanmamış ise derste yerinde dursa bile dersi dinlemekte problem yaşamaya devam edebilir. DEHB aynı zamanda cinsiyete göre de farklılık gösterebilir. Erkek çocukları genellikle daha hareketlidir. Kız çocukları ise aşırı derecede konuşkan olabilirler.

DEHB’nin Sebebi Nedir?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun sebebi henüz tam olarak bilinmese de, araştırmalar bozukluğun oluşumunda biyolojik (nörolojik) ve genetik faktörlerin etkileri olduğunu göstermektedir. DEHB’li çocukların beyinlerinin ön kısmında ve limbik sistemde bir takım farklılıklar olduğu bulunmuştur. Beynin bu bölgeleri konsantrasyon, planlama, davranışları, dürtüleri kontrol etme, hafıza, motivasyon konularında önemli rol oynayan bölgelerdir.

Gebelikte ilaç ya da alkol gibi toksinlere maruz kalma, enfeksiyonlar, zor doğum, düşük doğum ağırlığı ve beyin travması gibi faktörlerin de Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunda etkili olabileceği düşünülmektedir. Şuana kadar yapılan araştırmalar (aile çalışmaları, ikizlerle yapılan çalışmalar), en önemli sebebin genler olduğunu, kalıtsal olma özelliğinin baskın olduğunu gösterse de, bundan anne ya da babasında DEHB olan çocuklarda kesin olarak Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite görülür anlamı çıkarılmamalıdır.

Ayrıca fazla şekerli gıda tüketmek, fazla televizyon izlemek, video oyunu oynamak, ilgisiz, tutarsız ebeveynlik gibi çevresel faktörler ve aile tutumları DEHB oluşumuna neden olmaz. Ama DEHB bulgularının artmasında ya da azalmasında ve davranış problemlerinin ortaya çıkmasında etkili olur.

Nasıl Teşhis Edilir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunu teşhis edebilmek için kan testi gibi tek ve belirli bir test yoktur. Teşhis için genel bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. Değerlendirme için uzman, aile ve okul gibi çeşitli kaynaklardan bilgiler edinir ve bunları bir araya getirir. Çocuğun zihinsel işlevleri, hafıza kapasitesi, dikkat süresi, odaklanma becerileri hakkında testler uygulanır. Belirtilerin başka bir sebepten kaynaklanıp kaynaklanmadığı kontrol edilir. DEHB belirtilerini göstermeye sebep olabilecek diğer olası durumlar (öğrenme bozukluğu, uyku bozukluğu gibi) araştırılır. Teşhisin doğru bir şekilde konulabilmesi için ayrıntılı bir değerlendirme gerekli olabilir.
Aynı zamanda tedavinin etkili olabilmesi için Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite’ye eşlik edebilecek kaygı bozukluğu, depresyon gibi olası durumlar da araştırılmalıdır.

Tedavi Seçenekleri

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu doğru şekilde tanılanır ve müdahale edilir ise kontrol altına alınabilir ve tedavi edilebilir bir rahatsızlıktır.
İnsanlar genellikle DEHB tedavisinin sadece ilaç tedavisi olduğunu düşünür. Ancak tedavi süreci, ilaç tedavisinden çok daha fazlasını içerir. Okul düzenlemeleri, aile terapisi, bilişsel terapi, davranış terapisi, sosyal beceri çalışmaları, eğitim desteği gibi ihtiyaç hissedilebilecek pek çok alanı kapsayabilir.
Bazı durumlarda ilaç kullanımı tedavinin bir parçası olabilir. Ancak doğru ilacı ve doz bulabilmek gerçekten çok büyük önem taşır.
Farklı yaş dönemlerinde yeni durumlar ortaya çıkabileceği için, farklı dönemlerde farklı tedavi seçenekleri uygun olabilir.

Yetişkinler ve DEHB

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu, çocuklar büyüdükçe kendiliğinden bitecek bir durum olarak görülebilir. Ancak biliyoruz ki belirtiler yaşla beraber değişiklik gösterse de doğru şekilde tedavi edilmez ise DEHB hayat boyu sürebilir. Hatta hiç tedavi edilmediği durumlarda, belirtilerin daha da ağırlaştığı görülebilmektedir.

Kaynaklar:

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC.
Treuer T, Gau SS, Mendez L, et al. A Systematic Review of Combination Therapy with Stimulants and Atomoxetine for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder, including Patient Characteristics, Treatment Strategies, Effectiveness, and Tolerability. Journal of Child and Adolescent Psychopharmacology. 2013; 23:179-193.

You Might Also Like

ÇOCUKLARDA KAYGI BOZUKLUKLARI

ÇOCUKLAR DUDAKTAN ÖPÜLÜR MÜ?

Ödül ve Ceza? Çocuklara Doğru Davranışlar Kazandırmak için 21 Öneri

ÇOCUKLARDA UTANGAÇLIK

Boşanma Çocuklara Nasıl Anlatılmalı?

ÇOCUKLARINIZI KARŞILAŞTIRMA YAPMADAN BÜYÜTÜN

Çocukların Potansiyel Yetenekleri Nasıl Keşfedilir?

Çocuklar için Doğru Oyuncak Seçimleri

DEHB ile Başa Çıkmak için Ailelere 6 Öneri

Bebeğinizin İlk Yaşında Onun Gelişimini Desteklemek İçin Neler Yapabilirsiniz?

Özel Dersler, Kurslar, Aktiviteler: Teşvik mi Ediyoruz, Yoksa Zorluyor Muyuz?

Çocukluk Döneminde Tikler

AĞLAYAN BEBEK NASIL SAKİNLEŞTİRİLİR?

Bebeğinizin İlk Yaşı için Oyuncak Rehberi  

Çocuklarda Öfkeli Davranışlar

Kardeşler Neden Kavga Eder?

Erken Çocukluk Dönemi Neden Çok Önemlidir?

OKULA DÖNÜŞ: DAHA GÜZEL BİR BAŞLANGIÇ İÇİN İPUÇLARI

MUTLU ÇOCUKLAR YETİŞTİRMEK İÇİN 10 İPUCU

ÇOCUKLAR NEDEN YALAN SÖYLER?

Yaşasın Tatil! Şimdi Oyun Zamanı

Bebeğinizin İlk Yaşındaki Gelişimi

Çocuğunuza Cep Telefonu Almadan Önce Kendinize Sormanız Gereken 4 Soru

Tuvalet Eğitimi

BEBEKLERE UYKU ALIŞKANLIĞI NASIL KAZANDIRILIR?

Çocukların İnatçı Davranışları ile Nasıl Baş Edersiniz?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Konusunda Doğru Bilinen Yanlışlar

Okula Başlayan Çocuk Psikolojisi

DİL BECERİLERİNİ DESTEKLEYEN OYUNCAK ÖNERİLERİ

Bebeklerin Dil Gelişimini Nasıl Destekleyebilirsiniz?

Çocuğunuzun Sizi Gerçekten Dinlemesini Nasıl Sağlarsınız?

Daha Mutlu ve Sağlıklı Bir Aile Ortamı için 5 Öneri

Bebeklikten Ergenliğe Sosyal ve Duygusal Gelişim

Televizyonun Çocuklar Üzerinde Etkileri

ÇOCUKLAR NEDEN UYUMAK İSTEMEZ?

Dikkat Becerilerini Destekleyici Oyunlar

ÇOCUĞUNUZUN DİL GELİŞİMİNİ NASIL DESTEKLERSİNİZ?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir