Ödül ve Ceza?  Çocuklara Doğru Davranışlar Kazandırmak için 21 Öneri
Çocuk Psikolojisi Ebeveynlik Tüm Yazılar

Ödül ve Ceza? Çocuklara Doğru Davranışlar Kazandırmak için 21 Öneri

 

Anne babalar, ödül ve ceza verme yöntemlerini zaman zaman kullanılmakta, ancak bazen uygulamada yapılan hatalar sebebiyle her iki kavram da çocuklara doğru davranışları kazandırmakta çok da etkili olmamaktadır. Bu yazımda sizler için bu yöntemleri kullanırken dikkatli olmanız gereken önemli noktaları özetledim:

ÖDÜLLENDİRME:

 1) Gerçekçi olmayan hedefler koymayın: Eğer çocuğun yapabileceğinin çok ötesinde bir hedef koyarsanız, çocuk bir süre sonra çabalamayı bırakacaktır. Örneğin akademik sorunlar yaşayan çocuğun ders çalışmasını sağlamak için ona ‘sınıf birincisi olursan sana istediğin bisikleti alacağım’ derseniz, çocuk hedefin büyüklüğü karşısında çabalamakta zorlanacak ve vazgeçecektir. Bu sebeple gerçekçi hedefler koymak çok önemlidir.

 2) Seçtiğiniz ödül, çocuğun gerçekten istediği bir şey olmalıdır: Ödülü belirlerken çocuğun karakteri, istekleri göz önünde tutulmalıdır. Örneğin resim yapmaktan hoşlanmayan bir çocuğa ödül olarak boya seti vermek onun için çok anlamlı olmayacaktır.

3) Ödüller, düzenli ve tutarlı olarak verilmelidir: Çok büyük bir hedef için çok büyük tek bir ödül belirlemektense, büyük hedefi adımlara bölüp farklı adımlar için küçük ama tutarlı ödüller vermek çok daha etkili bir yöntemdir. Örneğin güzel bir karne ödülü olarak çok pahalı bir oyuncak ödülü koymaktansa, çocuğun her sınavda alacağı iyi notları küçük hediyelerle ödüllendirmek çok daha etkili olabilir. Üstelik böylece çocuğunuzun düzenli çalışma alışkanlığı kazanmasına da yardımcı olursunuz.

4) Ödül sözü verdiyseniz sözünüzü mutlaka tutun: Eğer bir davranışı ödüllendireceğinizi söyledikten sonra bunu unutur ya da ödülü ertelerseniz, çocuğunuzun size güvenini sarsarsınız.

5) Ödülü kazanmak için tam olarak ne yapması gerektiğini iyi açıklayın: ‘Odanı topladığın zaman, sinemaya gidebiliriz’ derseniz, çocuğunuz muhtemelen sadece yerdeki oyuncakları köşeye yığacaktır. Bu yüzden çocuğa oda toplama kavramını net olarak açıklamak daha kesin sonuçlar verir: ‘yatağını topladıktan, yerdeki oyuncakları oyuncak kutusuna koyduktan sonra sinemaya gidebiliriz.’

6) Kazanılan ödülleri, başka bir sebepten dolayı geri almayın: Odasını toplayan ve sinemaya doğru yola çıkan çocuğunuz yolda kardeşiyle tartıştı diye sinemaya götürmekten vazgeçerseniz, çocuğunuzun aklını karıştırmış olursunuz. Çocuk bu şekilde davranıldığında ne kadar çabalasa da ödüle ulaşamadığı için çabalamaktan vazgeçer ve sizin verdiğiniz sözleri tutmayacağınızı düşünür. Kardeşiyle kavga etmesi ve sinemaya gitmeden önce odasını toplaması iki farklı bir olay olarak değerlendirilmelidir. Kavga ile ilgili ceza vermeyi düşünseniz de bu çocuğun başka bir iyi davranışı için kazandığı ödülü elinden alarak olmamalıdır.

CEZA

7) Az ve öz kural koyun: Çocuklar, uzun, karmaşık cümleleri anlamakta zorlanabilir. Eğer çok sayıda ve karmaşık kurallar koyarsanız, çocukların kurallara uyma ihtimali düşük olacaktır. Az ve açık bir şekilde belirlenmiş kurallar koyarsanız, sizi anlaması ve kurallara uymasını kolaylaştırırsınız.

8) Eğer bir şeye izin vermeyeceğinizi söylediyseniz, gerçekten tutarlı bir şekilde bunu uygulayın: Bir kural konduktan sonra mutlaka o kuralı uygulayın. Eğer salona oyuncak getirilmesi yasaksa, bugünlük izin vereyim derseniz, bir dahaki sefere neden dün izin verilen şeyin, bugün yasak olduğunu anlatmakta zorlanırsınız. Kural, kural olmaktan çıkmış olur.

9) Ani kararlar verip büyük cezalar vermeyin: Eve davet ettiği arkadaşıyla kavga eden çocuğunuza, ‘ bir daha hiçbir arkadaşını çağırmana izin vermeyeceğim’ derseniz ve tabi ki siniriniz geçtikten sonra bu kararınızdan dönerseniz, çocuğunuza kuralların, cezaların sizin ruh durumunuza göre değiştiğini öğretmiş olursunuz. Eğer bir şeye kızdıysanız, kızdığınız şeyin ne olduğunu net olarak açıklayın. Nasıl davranmasını beklediğinizi anlatın. Abartılı ve sizin bile uygulayamayacağınız cezalar vermeyin.

10) Yoksun bırakma etkili bir yöntemdir: Ceza olarak sevdiği bir şeyden yoksun bırakma (televizyon izlemesine, tablet oynamasına belirlediğiniz bir süre izin vermemek) mola sandalyesi gibi tekniklerden çok daha etkilidir.

11) Ancak yoksun bırakılacak şeyi seçerken dikkatli olun: Çocuğunuz için büyük önem taşıyan ve yararlı bir aktivite yerine sevdiği ama onsuz kaldığında çok büyük kaybı olmayacağı şeyleri seçin. Eğer çocuğunuz için futbol oynamak onu rahatlatan, onun için çok önemli bir aktivite ise, futbol antrenmanına göndermemek, çocuğun daha fazla agresifleşmesine, kurallara daha fazla karşı gelmesine sebep olacaktır.

12) Asla fiziksel cezalar vermeyin: Vurmak, tokat atmak gibi cezalar çocuğa şiddetin, vurmanın problem yaşandığında kullanılabilecek meşru bir yol olduğunu öğretir. Dayak yiyen çocuklar, daha agresif, daha saldırgan kişiler olarak büyürler ve yetişkinliklerinde aynı şekilde şiddete eğilimli olurlar. Problem çözme becerileri zayıf olur ve sosyal-duygusal hayatlarında sorunlar yaşarlar.

13) Duygusal olarak incitici sözler kullanmayın: Kırıcı, aşağılayıcı, dalga geçen sözlerle de çocuğunuzu cezalandırmayın. Bu sözler manevi olarak çocuklarda çok büyük hasarlar bırakır. Çocukların sosyal, duygusal gelişimini olumsuz yönde etkiler. Çocuklar dünyaya, çevrelerine, yakınlarına ve hatta kendilerine bile güvensiz olurlar ve büyüdüklerinde güven problemi yaşarlar. Aynı şekilde ‘senin annen olmam’, ‘bırakır giderim seni’ gibi sözler de çocuklarda yüksek kaygıya sebep olur.

 14) Neden ceza aldığını mutlaka açıklayın: Çocuklar neden ceza aldıklarını anlamazlarsa, cezanın hiç öğretici etkisi yoktur. Çocuklara mutlaka yanlış olan davranış açıklanmalıdır. Sizin ondan beklediğiniz davranış hakkında konuşulmalıdır. Ancak böylece çocuk doğru davranışı öğrenebilir.

Ve Birkaç Önemli Ayrıntı:

 15) Gülümsemenin ve aferinin gücünü hafife almayın: Her ne kadar bunu her zaman belli etmeseler de bütün çocuklar aileleri tarafından onaylanmak isterler. Bazen samimi bir gülümseme, içten bir aferin, çocuğunuz için en büyük ödüldür.

16) Neyi problem edip etmeyeceğinizi iyi seçin: Çocuğunuz oyuncakları söz verdiği gibi topladıktan sonra oyuncakların birbirine karıştığını gördüğünüzde önce kendinize şunu sorun: ‘bu gerçekten çok önemli bir sorun mu?’. Eğer o kadar da önemli değilse, bunun için tekrar çocuğunuza oyuncak toplatmayın. Sonuçta birbirine giren oyuncaklar onun. Bir daha oynamak istediğinde bunu fark edip kendiliğinden doğru toplamayı öğrenmesi için ona bir fırsat verin.

17) Çocuğunuzu doğru şekilde davranırken gördüğünüzde takdir edin: Sürekli kavga eden çocuklarınızı sakince oynarken gördüğünüzde ‘ne güzel oynuyorsunuz, aferin size’ deyin. Böylece güzel davranırken fark edildiklerini bilsinler! Kötü bir davranışı bitirmenin en güzel yolu doğru davranışı ödüllendirmektir.

18) Çocuğunuzu överken kişilik özelliklerini değil, davranışlarını övün: İyi bir not alan çocuğunuza ‘zeki çocuğum’ demek yerine ‘çok çalıştın, aferin, çok güzel bir not almışsın’ deyin. Çünkü zeki olduğu için iyi not aldığını düşünen çocuk, çok çalışmasına gerek olmadığını düşünür ve düşük bir not aldığında bunun ne demek olduğunu anlayamaz. Ayrıca çalışması övülen çocuk daha fazla çalışmaya motive olur.

19) Empati kurun: Çocuğunuza ödev yapmasını hatırlattığınıza, o sırada televizyonda en sevdiği çizgi filmi mi izliyor? Ondan film bitince, televizyonu kapatıp ödevinin başına geçmesini isteyin ve bunu gerçekten uygulayın. Filmi kapattırıp ödev başına geçmesinde ısrar ettiğinizde zaten bir o kadar da bu konuda tartışarak vakit kaybedeceksiniz. Çocuğunuzun ruh halini, o sıradaki önceliklerini mutlaka göz önünde tutun.

20) Övdüğünüz davranışın ne olduğunu net olarak belirtin: ‘Bugün ödevini ben hatırlatmadan yaptın. Harikasın!’, ‘Oyuncaklarını işin bitince toplamışsın. Aferin sana!’ gibi.

21) Bazı durumlarda, yanlış davranışı görmezden gelmek daha iyidir: Bazen çocuklar için ilginin iyisi, kötüsü yoktur. Sizin ilginizi çekebilmek bazı davranışları tekrarlarlar. Sürekli şikâyet etmek, mızmızlanmak gibi bu durumlarda sizi kızdırsa bile bunu görmezden gelmek kızıp söylenmekten çok daha iyidir. Eğer yanlış bir davranışı ilgi çekmek için yaptığından eminseniz, davranış kendisi ya da başkası için tehlikeli değilse görmezden gelirseniz ileride tekrar etme olasılığını düşürürsünüz.

You Might Also Like

BEBEKLERE UYKU ALIŞKANLIĞI NASIL KAZANDIRILIR?

Boşanma Çocuklara Nasıl Anlatılmalı?

Televizyonun Çocuklar Üzerinde Etkileri

Tuvalet Eğitimi

ÇOCUKLAR DUDAKTAN ÖPÜLÜR MÜ?

ÇOCUKLARINIZI KARŞILAŞTIRMA YAPMADAN BÜYÜTÜN

Çocuklar için Doğru Oyuncak Seçimleri

Bebeğinizin İlk Yaşında Onun Gelişimini Desteklemek İçin Neler Yapabilirsiniz?

Özel Dersler, Kurslar, Aktiviteler: Teşvik mi Ediyoruz, Yoksa Zorluyor Muyuz?

DİL BECERİLERİNİ DESTEKLEYEN OYUNCAK ÖNERİLERİ

Dikkat Becerilerini Destekleyici Oyunlar

Ergenlik Döneminde Ailelere Tavsiyeler

Bebeğinizin İlk Yaşındaki Gelişimi

Bebeklerin Dil Gelişimini Nasıl Destekleyebilirsiniz?

Çocuğunuza Cep Telefonu Almadan Önce Kendinize Sormanız Gereken 4 Soru

DİKKAT EKSİKLİĞİ ve HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU

ÇOCUKLARDA KAYGI BOZUKLUKLARI

ÇOCUKLAR NEDEN UYUMAK İSTEMEZ?

Çocukların Potansiyel Yetenekleri Nasıl Keşfedilir?

Çocuklarda Öfkeli Davranışlar

Yaşasın Tatil! Şimdi Oyun Zamanı

Daha Mutlu ve Sağlıklı Bir Aile Ortamı için 5 Öneri

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Konusunda Doğru Bilinen Yanlışlar

İNDİGO ÇOCUKLAR GERÇEKTEN VAR MI?

ÇOCUKLAR NEDEN YALAN SÖYLER?

ÇOCUKLARDA UTANGAÇLIK

DEHB ile Başa Çıkmak için Ailelere 6 Öneri

AĞLAYAN BEBEK NASIL SAKİNLEŞTİRİLİR?

Erken Çocukluk Dönemi Neden Çok Önemlidir?

MUTLU ÇOCUKLAR YETİŞTİRMEK İÇİN 10 İPUCU

Çocuğunuzun Sizi Gerçekten Dinlemesini Nasıl Sağlarsınız?

OKULA DÖNÜŞ: DAHA GÜZEL BİR BAŞLANGIÇ İÇİN İPUÇLARI

Çocukların İnatçı Davranışları ile Nasıl Baş Edersiniz?

Çocukluk Döneminde Tikler

Bebeğinizin İlk Yaşı için Oyuncak Rehberi  

Kardeşler Neden Kavga Eder?

Okula Başlayan Çocuk Psikolojisi

Bebeklikten Ergenliğe Sosyal ve Duygusal Gelişim

ÇOCUKLAR EV İŞLERİNE YARDIM ETMELİ Mİ?

ÇOCUĞUNUZUN DİL GELİŞİMİNİ NASIL DESTEKLERSİNİZ?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir